dzieje wsi

  • przez

JAWOROW_GRODEK_JAGIELL_(1914) Dolinianypołożenie Dolinian względem Gródka Jagiellońskiego reproducja mapy austriackiej z 1914 r. Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1922 r.

Z mapy wynika, że w 1914 r. Doliniany liczyły 249 domostw (rodzin). Wyrysowano ponadto zamek… Czy on istnieje? A może to jest położenie dworu ziemiańskiego rodziny Doliniańskich?

Dolinianypołożenie Dolinian względem Gródka Jagiellońskiego

Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, pod red. B. Chlebowskiego, t. 2, Warszawa z roku 1881, s. 101 „wieś Doliniany, pow. gródecki, oddalona od Gródka na południowy zach. o 6 kil., leży w okolicy urodzajnej, lekko falowatej, tylko brak lasu czuć się daje. Przestrzeń pos. więk.: roli ornej 578 morg, łąk i ogr. 68, pastw. 8; pos. mniej.: roli ornej 388, łąk i ogr. 79, pastwisk 43. Ludności: rz. kat. w Dolinianach 361 (osób), w Popielach 112, razem 473; gr. kat. 63, izrael. 17, razem 553. Należy do rz. kat. par. w Gródku, gr. kat. parafii w Wołczuchach. Wieś ta jest gniazdem rodziny Doliniańskich, i dotychczas zostaje w jej posiadaniu; teraźniejszy właściciel Seweryn baron Doliniański, który upiększył tę wieś ładnym w kształcie willi domem mieszkalnym i starannie utrzymanym dość obszernym ogrodem”.
Wynika z tego, że wieś wzięła nazwę od nazwiska właściciela, znajduje się na obszarze pagórkowatym, bezleśnym na dobrych glebach ornych. W Dolinianach znajdował się dwór ziemiański.

wycinek Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich

Według „Monografii powiatu gródeckiego” Karola Falkiewicza –  z 1896 r. Doliniany to:
„ Wieś oddalona od Gródka 1 km Powierzchnia posiadłości gminnych 318 km², obszaru dworskiego 368 km². Ludności 571: z tego 438 rz. kat , 133 gr, kat. Parafia rz. kat. w  Gródku, gr. kat. w Wołczuchach. Szkoły nie ma. Chat wieś liczy 100.
Leżą Doliniany w malowniczej dolinie (stąd nazwa) potoka Doliniarskiego, powstającego z kilku przytoków w stronie wschodniej w przysiółku Popiele. Inny przysiołek nosi nazwę Korzeniowszczyzna. Na północny wschód między Wołczuchami a Wolinianami leży najwyższe w okolicy wzniesienie grzbietu chyrowsko-lwowskiego 313 m n. p. m., a dolina potoka ku której opada, leży w wysokości 246 m. Wieś jest gniazdem rodziny bar. Doliniarskich; piękny ich pałac i starannie  utrzymywany park są ozdobą tej miejscowości. Grunta  urodzajne”.

Karol Falkiewicz – Monografia powiatu gródeckiego 

Gazeta Lwowska z 29 stycznia 1891 r. nr 22 strona 11: okręgi wyborcze Seweryn Doliniański z Dolinian

Rodzina Doliniańskich przegrała majątek w karty. Wierzyciele majątek sprzedali.
W dniu 3.04.1903 r. Bank Parcelacyjny we Lwowie nabył od rodziny Doliniańskich Doliniany i Popiele i sprzedał grunta dla włościan.

Przyjaciel Ludu z 03.04.1903 r.

Z ogłoszenia zamieszczonego w dniu 05.04.1903 r. w „Przyjacielu Ludu” można dowiedzieć się, że w Dolinianach jest łatwy dostęp do wody, znajdują się dobre gleby, słodkie łąki. Połączenie gościńcem z Gródkiem Jagiellońskim – 3 km. We wsi znajduje się poczta a szkoła z polskim językiem wykładowym jest w budowie (na rok 1903).
Tak powstały trzy przysiółki.  Jedna nazywana jest przez byłych mieszkańców jako kolonia Głęboka umiejscowiona jest w kierunku do Bratkowic, druga – nazwę ją roboczo tak jak na mapie – Za Błotem i Wrosolisko, od strony Dobrzan oraz trzecia Popiele w kierunku wsi Popiele. W tych miejscach osiedliły się rodziny polskie i ruskie. Sama osada Popiele, była najpierw folwarkiem.
Pałac i zabudowania gospodarcze i prawdopodobnie około 200 ha ziemi kupił Niemiec Linscheid. Po jego śmierci, rodzina Linscheidów sprzedała majątek. Majątek został kupiony przez cztery rodziny polskie.
Ponieważ we wsi nie było kościoła, polscy mieszkańcy wsi oraz przysiółków wybudowali go własnym wysiłkiem za własne środki. Obok postawiono też drugą szkołę pięcioklasową z jedną salą lekcyjną i mieszkaniem dla nauczyciela.
Po zakończeniu I wojny światowej Doliniany, jak i cała okolica aż pod Lwów zostały zajęte przez, jak to mówiono ówcześnie hajdamaków, czyli Ukraińców. Wieś była miejscem starć polsko-ukraińskich, podczas oblężenia Lwowa.
Na pomoc Lwowowi wyruszyła m. in. kompania skautowa założona przez por. Wierzejewskiego, złożona z harcerzy z Wielkopolski. Weszła ona w skład 1. kompanii 1. Pułku Strzelców Wielkopolskich.
W drugiej połowie marca 1919 r. pułk został wyładowany w Sądowej Wiszni i skierowany do walk w kierunku umocnień ukraińskich znajdujących się w Gródku Jagiellońskim i szybko wypierał nieprzyjaciela z zajmowanego obszaru.
Dzięki zaskoczeniu, zuchwałości i wielkiej woli walki (ranni po opatrzeniu uczestniczyli dalej w natarciach, a pułk nieraz brodził po pas w wodzie) pułk znalazł się w okolicach Dobrzan. Zadaniem jego było opanowanie obszaru Wołczuchy – Koców. Po ich zajęciu rankiem dnia 19 marca 1919 r. pułk uderzył na Doliniany i Henrykówkę.
W zuchwałym natarciu 2 baon i 1 kompania zajęły wieś Doliniany, pędząc przed sobą gromady Ukraińców, wycofujących się szybko na południe. Ostatecznie, po zajęciu Dolinian, Polacy podeszli aż na przedpole Gródka Jagiellońskiego.
Ukraińcom nie pomogła ani liczebna pomoc, ani ściągnięte posiłki w celu powstrzymania, jak siebie nazywali harcerze „rogatych diabłów poznańskich”. Wieczorem dnia 19 marca rozeszła się radosna wieść: “Lwów został oswobodzony”.
Tak więc Doliniany w dniu 19.03.1919 r. znalazły się ponownie w granicach Polski. Opracowane na podstawie „Dziennika żołnierza 1-ej kompanji skautowej”.

wzmianka o walkach polsko-ukraińskich w Dolinianach w Ilustrowanym Kuryerze Codziennym nr 67 z dnia 10.03.1919 r.

Po zakończeniu I wojny światowej we wsi powstały związki przysposobienia wojskowego starszej młodzieży i Orląt Lwowskich, tej młodszej. Młodzież żeńska zrzeszała się w Solidacji przy kościele parafialnym szerząc kulturę chrześcijańską poprzez śpiewy chóralne i przedstawienia.

Szkoła rolnicza zrzeszała rolników w kółka rolnicze, szerząc oświatę rolniczą.

Wszystkie zrzeszenia przekazywały młodzieży wiejskiej oświatę, kulturę, szacunek i miłość do ojczyzny. Młodzież była włączana w tworzenie struktur gospodarczych i obronnych Polski.

Ponadto na stronie 644 Książki Telefonicznej z 1929 r. można przeczytać, że w Dolinianach w 1929 roku mieszkało 852 mieszkańców, znajdywało się kółko rolnicze, cieśle oraz kościół rzymsko-katolicki i greko-katolicki.

Doliniany do 1934 roku były gminą wiejską. Podział województwa lwowskiego na gminy został spisany w Lwowskim Dzienniku Wojewódzkim. 

  • Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1930, nr 14
  • Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1931, nr 5 i nr 14
  • Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1932, nr 5 
  • Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 19
  • Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 6 
  •  

W 1934 r. Doliniany weszły w skład gminy Rodatycze, stając się zgodnie z rozporządzeniem wojewody lwowskiego z dnia 10.09.1934 r.  gromadą. W skład gromady Doliniany weszły także miejscowości Głęboka, Podlaszczyzna i Popiele.

Po napaści III Rzeszy a potem ZSRR, Doliniany znalazły się pod okupacją sowiecką. Od 1940 roku rozpoczęły się prześladowania Polaków. Pierwszych wywieziono na Sybir komendantów wychowania strzeleckiego wraz z rodzinami. Były to trzy rodziny: Czajkowscy, Kądzioła i Pasternakowie. Planowane były następne – tzw. Kułaków, ale zamiary te pokrzyżowała napaść III Rzeszy na ZSRR.
W czasie II wojny światowej, Doliniany podlegały powstałemu w 1941 r. Obwodowi Gródek Jagielloński ZWZ-AK – Inspektoratu Zachodniego Okręgu Lwów AK pod dowództwem komendanta – por. Szczepana Gwiazdowskiego “Głaza”. Niestety w Obwodzie tylko co trzeci żołnierz dysponował bronią palną.
W 1943 Obwód został składał się z 4 rejonów. Doliniany podlegały drugiemu oznaczonemu jako II rejon Wołczuchy z Dolinianami pod dowództwem komendanta – ppor. Jana Kaliciaka „Granita”. Przypuszcza się, że w IV kwartale 1943 r. po scaleniu w Dolinianach oddziałów Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej utworzono rejon IV AK – Doliniany.
Na czele plutonu AK w Dolinianach stał Szczepan Bedryj. Prawdopodobnie dzięki temu, że we wsi istniał garnizon AK, nie doszło do pogromów ludności polskiej we wsi.
Więcej o partyzantce w Dolinianach w czasie II wojnie światowej można przeczytać tutaj:
http://doliniany.stronazen.pl/2017/07/02/pluton-dywersyjny-ak-karla-w-dolinianach/
oraz w opracowaniach:
– Jerzy Węgierski: Armia Krajowa na zachód od Lwowa. Kraków: “Platan”, 1993. Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986
– Rafał Wnuk: Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956 Warszawa: Lublin : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2007. ISBN 978-83-60464-45-8.

P49_S37_Grodek_Jagiellonski i DolinianyMapa WIG z 1935 roku – arkusz dot. Gródka Jagiellońskiego z Dolinianami

 

Po wojnie 80 polskich rodzin, zamieszkujących Doliniany osiedliło się na Ziemiach Zachodnich w Kościerzycach (powiat brzeski) i w Nowej Cerekwi (powiat głubczycki) na Opolszczyźnie. Miejsca osiedleń są dostępne na stronie:
http://www.brozbar.cieplowizja.pl/grzymalow/grzymalow/przesiedlenia.html

 

mapa-przesiedlen-1

 

Krajobraz Dolinian
Wieś od wschodu otaczają wzgórza „Rusina”, które łączy się z sąsiednim wzgórzem „Brzezina” z jednej strony i „Zamogiłą” – „Majówkami” aż do „Zawaliny” z drugiej. Według wspomnień dowódcy AK w Dolinianach, wzgórza te były najpiękniejsze z najbardziej urodzajną glebą.
Poniżej nich rozciągają się łąki z mnóstwem śpiewającego ptactwa. Z nich widać ciągnącą się przez wieś Doliniany rzekę Rakówkę, bogatą w różne gatunki ryby. W tej rzece kąpały się dzieci w letniej porze i służyła za wodopój dla bydła. Przy rzece znajduje się pastwisko, zwane „Błonie”. Pasło się tam bydło i gęsi wszystkich ludzi ze wsi.
Dobrze widoczne ze wzgórza „Rusina” jest wzgórze „Mordy”, gdzie stoi kościół (do 1945 roku rzymskokatolicki) oraz pierwsza we wsi szkoła. Przed wojną we wsi istniała także druga szkoła oraz Dom Ludowy.

Wpis będzie uzupełniany…

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *